Beppu Bamboo Basketry/pl

• • Plecionkarstwo bambusowe z Beppu** (jap. 別府竹細工, *Beppu takezaiku*) to tradycyjna japońska forma rzemiosła bambusowego, wytwarzana w mieście Beppu (w prefekturze Ōita na wyspie Kiusiu) i jego okolicach. Jest ono szczególnie kojarzone z kunsztownie plecionymi koszami, naczyniami na kwiaty, przyborami do ceremonii parzenia herbaty, pojemnikami użytkowymi, torbami, elementami wystroju wnętrz oraz współczesną sztuką tworzoną z bambusa.

Wyroby z bambusa z Beppu powstają głównie z wysokiej jakości bambusa odmiany „madake” i słyną z kunsztownych technik ręcznego wyplatania. Tradycyjne rzemiosło to opiera się na ośmiu podstawowych wzorach splotu, które można łączyć, tworząc ponad 200 wariantów. W 1979 roku wyroby te zostały uznane przez Ministerstwo Gospodarki, Handlu i Przemysłu za japońskie rzemiosło tradycyjne.

Historia

Tradycja wyrobów z bambusa w Beppu wiąże się z dawnymi dziejami tego regionu. Według miejscowych podań, bambusowe plecionkarstwo na tym obszarze zapoczątkowano, gdy w pobliżu Beppu odkryto wysokiej jakości bambus i zaczęto go wykorzystywać do wyrobu koszy. Choć początki te częściowo należą do sfery legend, odzwierciedlają one długotrwały związek między Beppu, bambusem a rzemiosłem wytwarzanym na potrzeby dnia codziennego.

W okresie Muromachi kosze bambusowe były powszechnie używane przez podróżujących kupców i domokrążców. Zapotrzebowanie na wytrzymałe, lekkie i praktyczne pojemniki sprzyjało rozwojowi lokalnych umiejętności w zakresie obróbki bambusa. Do czasów okresu Edo miejscowość Beppu zyskała sławę jako ośrodek słynący z gorących źródeł. Osoby przybywające do Beppu Onsen na dłuższy pobyt korzystały z bambusowych przedmiotów w życiu codziennym, a wyroby z bambusa stały się również popularnymi pamiątkami.

Rozwój Beppu jako ważnego ośrodka uzdrowiskowego w okresie Meiji dodatkowo wzmocnił tamtejsze rzemiosło. Rozwój transportu, turystyki i handlu przyczynił się do przekształcenia wyrobów z bambusa z lokalnego rękodzieła domowego w uznaną gałąź przemysłu regionalnego. W XX wieku rzemiosło bambusowe z Beppu coraz częściej wykraczało poza sferę użytkową – taką jak wyplatanie koszy – i zaczęło być kojarzone z ekspresją artystyczną, wystrojem wnętrz oraz tworzeniem obiektów o charakterze wystawienniczym.

Jedną z najważniejszych postaci w nowożytnej historii sztuki wyrobu przedmiotów z bambusa w Beppu był Shōnō Shōunsai – pierwszy artysta zajmujący się tym tworzywem, któremu w Japonii nadano tytuł Żywego Skarbu Narodowego. Jego twórczość przyczyniła się do wyniesienia bambusowego rzemiosła – wywodzącego się z tradycji wytwarzania przedmiotów użytkowych – do rangi uznanej dziedziny współczesnej japońskiej sztuki dekoracyjnej.

Materiały

Podstawowym materiałem wykorzystywanym w wyplataniu koszy z bambusa w Beppu jest bambus odmiany *madake*. Prefektura Ōita jest jednym z najważniejszych w Japonii ośrodków pozyskiwania tego surowca, a dostępność wysokiej jakości lokalnego materiału w znacznym stopniu przyczyniła się do rozwoju tego rzemiosła.

Bambus wykorzystywany w rzemiośle z Beppu musi zostać starannie wyselekcjonowany, ścięty, poddany obróbce, rozszczepiony i uformowany przed przystąpieniem do wyplatania. W zależności od rodzaju wytwarzanego przedmiotu, rzemieślnicy mogą używać bambusa świeżego, suszonego, wędzonego bądź poddanego obróbce termicznej lub innym procesom. Sposób obróbki wpływa na kolor, elastyczność, wytrzymałość oraz fakturę powierzchni materiału.

Proces produkcji

Wytwarzanie wyrobów plecionkarskich z bambusa w Beppu wymaga wielu etapów przygotowawczych, zanim będzie można przystąpić do właściwego wyplatania. Typowy proces obejmuje:

• pozyskiwanie odpowiedniego bambusa;
• usuwanie olejków z powierzchni materiału;
• suszenie bambusa na słońcu;
• cięcie bambusa na odcinki;
• rozszczepianie bambusa na pasy;
• struganie i dostosowywanie pasów do wymaganej szerokości i grubości;
• wyplatanie podstawy przedmiotu;
• wyplatanie korpusu i krawędzi;
• mocowanie uchwytów, obrzeży lub innych elementów konstrukcyjnych;
• wykańczanie gotowego wyrobu.

Przygotowanie pasków bambusa jest jednym z najważniejszych etapów. Paski muszą być równe, elastyczne i wytrzymałe. Nawet niewielkie różnice w grubości czy szerokości mogą wpłynąć na ostateczny kształt i jakość przedmiotu.

Weaving techniques

Beppu bamboo craft is especially known for its weaving techniques. Eight basic weaving patterns are commonly associated with the tradition:

1. Yotsume-ami — a four-eye or cross pattern;
2. Mutsume-ami — a six-eye or hexagonal pattern;
3. Yatsume-ami — an eight-eye or octagonal pattern;
4. Ajiro-ami — a twilled or net-like woven pattern;
5. Gozame-ami — a mat-like pattern;
6. Matsuba-ami — a pine-needle pattern;
7. Kikuzoko-ami — a chrysanthemum-bottom pattern;
8. Rinkō-ami — a bull’s-eye or circular pattern.

These basic methods can be combined and modified according to the form, function, and design of the object. As a result, Beppu bamboo craft includes a very large variety of patterns, from simple openwork basketry to dense decorative surfaces.

Products

Historically, Beppu bamboo basketry was used for practical household objects. These included rice baskets, sieves, strainers, serving baskets, storage containers, and flower baskets. Such objects were valued because bamboo is light, strong, flexible, and well suited to daily use.

Modern Beppu bamboo craft includes both traditional and contemporary objects. Common products include:

• flower baskets;
• tea utensils;
• fruit baskets;
• rice baskets;
• handbags and shopping baskets;
• trays and serving containers;
• lampshades and interior objects;
• sculptural bamboo art.

In recent decades, Beppu bamboo craft has also become visible in contemporary design, hotel interiors, galleries, and museum collections.

Education and transmission

Beppu is one of the main centres of bamboo craft education in Japan. The region has institutions dedicated to the teaching and preservation of bamboo-working techniques. The Ōita Bamboo Craft Training Center is especially important for the continuation of the craft and has trained many professional bamboo artists and craftspeople.

The Beppu City Traditional Bamboo Crafts Center presents historical and contemporary examples of the craft and introduces visitors to the techniques, tools, and cultural background of Beppu bamboo work.

Cultural significance

Beppu bamboo basketry represents both everyday craft and refined decorative art. Its development is closely connected with the natural bamboo resources of Ōita Prefecture, the hot spring culture of Beppu, and the growth of tourism in the region.

The craft is significant because it preserves a complex body of hand skills. From the selection of bamboo to the final weave, each stage depends on the judgment and experience of the artisan. At the same time, Beppu bamboo craft has continued to adapt to modern life through new designs, fashion accessories, interior objects, and artistic works.